Δράση

Η Κύπρος αξιολογείται για δεύτερη φορά από την Επιτροπή του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία.

Αναμένονται οι επίσημες θέσεις της Κυβέρνησης επί της Λίστας Ζητημάτων («List of Issues», CRPD/C/CYP/QPR/2-3), για τα οποία η Κυπριακή Δημοκρατία καλείται να δώσει απαντήσεις.

Τίθεται, επομένως, το ερώτημα γιατί μέχρι σήμερα δεν φαίνεται να έχουν δημοσιοποιηθεί οι θέσεις της Κυβέρνησης.

Στις 15 Σεπτεμβρίου 2025, η Επιτροπή του ΟΗΕ ζήτησε από την Κυπριακή Δημοκρατία επικαιροποιημένη ενημέρωση για όλους σχεδόν τους τομείς που καλύπτει η Σύμβαση. Σχεδόν ένα χρόνο μετά, δεν έχει δημοσιοποιηθεί έγγραφο με τις απαντήσεις της Κυβέρνησης στα πολύ σοβαρά ζητήματα που θέτει η Επιτροπή.

Συγκεκριμένα, η Επιτροπή ζητά, μεταξύ άλλων, να ενημερωθεί:

Για την εφαρμογή των προηγούμενων συστάσεών της προς την Κύπρο. Ζητά να μάθει ποιες αλλαγές έγιναν στις νομοθεσίες και τις πολιτικές ώστε η αναπηρία να αντιμετωπίζεται στη βάση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αρχής της ισότητας και της μη διάκρισης. Ζητά επίσης στοιχεία για την εφαρμογή των Εθνικών Στρατηγικών και Σχεδίων Δράσης για την αναπηρία, για τη συμμετοχή των ίδιων των ατόμων με αναπηρία στις νομοθετικές και πολιτικές αποφάσεις που τα αφορούν, καθώς και για την επαρκή οικονομική, τεχνική και ανθρώπινη στήριξη και των μηχανισμών παρακολούθησης της εφαρμογής της Σύμβασης.

Για τις διακρίσεις λόγω αναπηρίας. Η Επιτροπή ζητά να πληροφορηθεί ποια νομοθετικά και άλλα μέτρα έχουν ληφθεί για την απαγόρευση όλων των μορφών διάκρισης λόγω αναπηρίας, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα, περιλαμβανομένης της άρνησης παροχής εύλογων προσαρμογών.

Για τις γυναίκες και τα κορίτσια με αναπηρία. Ζητά ενημέρωση για πολιτικές και μέτρα που προωθούν την ενδυνάμωση και την οικονομική ανεξαρτησία τους και αντιμετωπίζουν τις πολλαπλές διακρίσεις που μπορεί να υφίστανται ταυτόχρονα λόγω φύλου και αναπηρίας. Ζητά επίσης ενημέρωση για τα αποτελέσματα της παγκύπριας έρευνας σχετικά με την κοινωνικοοικονομική κατάσταση των γυναικών που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες.

Για τα παιδιά με αναπηρία. Η Επιτροπή ζητά να μάθει ποια πρόοδος έχει επιτευχθεί ώστε τα παιδιά με αναπηρία να απολαμβάνουν ισότιμα όλα τα δικαιώματά τους. Αναφέρεται στις εύλογες προσαρμογές, στην έγκαιρη παρέμβαση, στην υγεία, στην κοινωνική προστασία, στην ενιαία εκπαίδευση, στη φοίτηση στα γενικά σχολεία και στην παροχή των απαραίτητων βοηθημάτων και υποστηρικτικών συσκευών. Ζητά επίσης να πληροφορηθεί κατά πόσο προγραμματίζεται η δημιουργία κεντρικού μητρώου με αξιόπιστα ποιοτικά και ποσοτικά στοιχεία για τα παιδιά με αναπηρία, ώστε οι πολιτικές του κράτους να σχεδιάζονται με βάση τις πραγματικές ανάγκες τους.

Για τη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στις αποφάσεις που τα αφορούν και για την καταπολέμηση των στερεοτύπων. Η Επιτροπή ζητά να μάθει σε ποιο βαθμό τα άτομα με αναπηρία συμμετέχουν ουσιαστικά στον σχεδιασμό εκστρατειών ενημέρωσης, στρατηγικών, πολιτικών και προγραμμάτων, αλλά και τι γίνεται για την αντιμετώπιση του στιγματισμού, των προκαταλήψεων, του ικανοτισμού και των διακρίσεων.

Για την προσβασιμότητα. Ζητά ενημέρωση για τη συμμόρφωση της Κύπρου με την ευρωπαϊκή νομοθεσία για την προσβασιμότητα, αλλά και για την προσβασιμότητα στην καθημερινότητα: στους δρόμους, στους φωτεινούς σηματοδότες, στα δημόσια και ιδιωτικά κτίρια, στις συγκοινωνίες, στην πληροφόρηση, στις ιστοσελίδες, στις εφαρμογές και στις τεχνολογίες επικοινωνίας.

Για την προστασία της ζωής των ατόμων με αναπηρία. Η Επιτροπή ζητά να μάθει εάν υπάρχουν και εφαρμόζονται μέτρα για τον εντοπισμό και την πρόληψη αιτιών θανάτου, περιλαμβανομένων των αυτοκτονιών, καθώς και ποιοι κανόνες εφαρμόζονται σε περιπτώσεις σοβαρών ιατρικών επειγόντων περιστατικών.

Για την προστασία των ατόμων με αναπηρία σε έκτακτες ανάγκες και φυσικές καταστροφές. Ζητά να μάθει κατά πόσο η αναπηρία έχει ενσωματωθεί στον σχεδιασμό για πυρκαγιές, φυσικές καταστροφές και άλλες επείγουσες καταστάσεις, εάν υπάρχουν προσβάσιμα συστήματα επικοινωνίας και σχέδια ασφαλούς εκκένωσης και εάν τα άτομα με αναπηρία συμμετέχουν στον σχεδιασμό αυτών των πολιτικών. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην προσβασιμότητα των υπηρεσιών 112 και Next Gen 112.

Για το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία να αποφασίζουν για τη ζωή τους. Η Επιτροπή ζητά ενημέρωση για τις νομοθετικές εξελίξεις σχετικά με την αυτοσυνηγορία και την υποστηριζόμενη λήψη αποφάσεων, ιδιαίτερα για άτομα με νοητική ή/και ψυχοκοινωνική αναπηρία. Ζητά στοιχεία για τα άτομα που εξακολουθούν να βρίσκονται υπό καθεστώς κηδεμονίας και για τα μέτρα μετάβασης σε ένα σύστημα στο οποίο το ίδιο το άτομο, με την κατάλληλη υποστήριξη όπου χρειάζεται, μπορεί να λαμβάνει τις δικές του αποφάσεις.

Για την πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Η Επιτροπή ζητά να μάθει εάν οι δικαστικές και διοικητικές διαδικασίες είναι πραγματικά προσβάσιμες στα άτομα με αναπηρία. Αυτό αφορά τόσο τη φυσική προσβασιμότητα των δικαστηρίων όσο και την πρόσβαση στην πληροφόρηση μέσω νοηματικής γλώσσας, Braille και Easy-to-Read. Ζητά επίσης ενημέρωση για την εκπαίδευση αστυνομικών, δικαστών, δικηγόρων και άλλων επαγγελματιών του συστήματος δικαιοσύνης σχετικά με τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία.

Για την ακούσια κράτηση και θεραπεία. Η Επιτροπή ζητά ενημέρωση για τα μέτρα που απαγορεύουν την ακούσια κράτηση ή μεταχείριση ενός ανθρώπου εξαιτίας της αναπηρίας του, ιδιαίτερα στην περίπτωση ατόμων με νοητική ή ψυχοκοινωνική αναπηρία. Ζητά επίσης συγκεκριμένα στοιχεία για άτομα που βρίσκονται σε δομές ψυχικής υγείας ή υπό κράτηση χωρίς την ελεύθερη και ενημερωμένη συγκατάθεσή τους.

Για την απομόνωση και τη χρήση περιοριστικών μέτρων. Η Επιτροπή ζητά να μάθει κατά πόσο η νομοθεσία επιτρέπει ή απαγορεύει πρακτικές όπως η απομόνωση και ο σωματικός, χημικός ή μηχανικός περιορισμός χωρίς τη συγκατάθεση του ατόμου, ιδιαίτερα σε ψυχιατρικά νοσοκομεία και ιδρύματα, και εάν προωθείται η κατάργηση τέτοιων πρακτικών.

Για τη βία, την κακοποίηση, την εκμετάλλευση και την παραμέληση. Ζητά ενημέρωση για τα μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης κάθε μορφής βίας και κακοποίησης σε βάρος ατόμων με αναπηρία, περιλαμβανομένης της ενδοοικογενειακής και σεξουαλικής βίας και της παραμέλησης. Ζητά επίσης να μάθει εάν οι αστυνομικοί, οι δικαστές, οι επαγγελματίες υγείας και οι κοινωνικές υπηρεσίες εκπαιδεύονται ώστε να μπορούν να παρέχουν πραγματικά προσβάσιμη και συμπεριληπτική στήριξη στα θύματα με αναπηρία.

Για την προστασία της σωματικής ακεραιότητας και της αυτονομίας. Η Επιτροπή ζητά ενημέρωση για την κατάργηση πρακτικών που επιτρέπουν ιατρικές ή χειρουργικές παρεμβάσεις χωρίς την ελεύθερη και ενημερωμένη συγκατάθεση του ίδιου του ατόμου, περιλαμβανομένων ζητημάτων στείρωσης, αντισύλληψης και άλλων παρεμβάσεων, καθώς και για την προστασία των σεξουαλικών και αναπαραγωγικών δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία.

Για τους μετανάστες, αιτούντες άσυλο και πρόσφυγες με αναπηρία. Ζητά να μάθει εάν παρέχονται εύλογες προσαρμογές στα κέντρα υποδοχής και κράτησης και εάν διασφαλίζονται αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης και πρόσβαση στις αναγκαίες κοινωνικές υπηρεσίες.

Για την ανεξάρτητη διαβίωση και την αποϊδρυματοποίηση. Η Επιτροπή ζητά να πληροφορηθεί κατά πόσο υπάρχουν νομοθεσία, πολιτικές και υπηρεσίες που επιτρέπουν στα άτομα με αναπηρία να ζουν ανεξάρτητα και με αξιοπρέπεια στην κοινότητα, αντί σε ιδρύματα. Ζητά επίσης συγκεκριμένη ενημέρωση για την ύπαρξη εθνικής στρατηγικής αποϊδρυματοποίησης και για τους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους που διατίθενται για προσωπική βοήθεια, κατ' οίκον φροντίδα και άλλες υπηρεσίες υποστήριξης.

Για τα βοηθήματα και τις υποστηρικτικές συσκευές. Η Επιτροπή ζητά να μάθει εάν τα απαραίτητα βοηθήματα κινητικότητας και οι υποστηρικτικές συσκευές είναι πραγματικά διαθέσιμα και οικονομικά προσιτά και ποιο ποσοστό των ατόμων με αναπηρία λαμβάνει αυτή τη στήριξη από το κράτος.

Για την ελευθερία έκφρασης και την πρόσβαση στην πληροφορία. Ζητά ενημέρωση για τα μέτρα που επιτρέπουν στα άτομα με αναπηρία να επικοινωνούν και να εκφράζονται ισότιμα, καθώς και για την πρόσβαση σε πληροφορίες σε Braille, Easy Read, νοηματική γλώσσα και άλλες μορφές εναλλακτικής και επαυξητικής επικοινωνίας.

Για τη στήριξη της οικογένειας. Η Επιτροπή ζητά ενημέρωση για τα μέτρα στήριξης των γονέων ατόμων με αναπηρία αλλά και των γονέων που είναι οι ίδιοι άτομα με αναπηρία, ώστε να μπορούν να ασκούν ισότιμα τον γονεϊκό τους ρόλο και να απολαμβάνουν το δικαίωμά τους στην οικογενειακή ζωή.

Για την ενιαία εκπαίδευση. Η Επιτροπή ζητά συγκεκριμένες απαντήσεις για τους οικονομικούς, τεχνικούς και ανθρώπινους πόρους που διατίθενται για τις εύλογες προσαρμογές και την εξατομικευμένη υποστήριξη των μαθητών με αναπηρία μέσα στο γενικό εκπαιδευτικό σύστημα, τόσο στα δημόσια όσο και στα ιδιωτικά σχολεία και σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης.

Ζητά επίσης να μάθει ποια μέτρα λαμβάνονται για την εξάλειψη των νομικών και πρακτικών εμποδίων –περιλαμβανομένων εκείνων που προκύπτουν από τον περί Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών με Ειδικές Ανάγκες Νόμο του 1999 και τους Κανονισμούς του 2001– τα οποία μπορεί να εμποδίζουν τα παιδιά με αναπηρία να έχουν ισότιμη πρόσβαση σε ένα σύστημα ενιαίας και ποιοτικής εκπαίδευσης.

Για την υγεία. Η Επιτροπή ζητά ενημέρωση για τη φυσική και επικοινωνιακή πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στις υπηρεσίες υγείας, στον ιατρικό εξοπλισμό και στην πληροφόρηση. Ζητά επίσης να μάθει κατά πόσο οι επαγγελματίες υγείας εκπαιδεύονται στα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, στην προσβάσιμη επικοινωνία και στον σεβασμό της αυτόνομης λήψης αποφάσεων.

Για την αποκατάσταση. Ζητά να μάθει εάν τα άτομα με αναπηρία έχουν πρόσβαση, σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους, σε εξειδικευμένες, εξατομικευμένες, επαρκείς και οικονομικά προσιτές υπηρεσίες αποκατάστασης που προάγουν την αυτονομία και τη συμπερίληψή τους.

Για την εργασία. Η Επιτροπή ζητά ενημέρωση για μέτρα αύξησης της απασχόλησης των ατόμων με αναπηρία στην ανοικτή αγορά εργασίας, για την πιθανή επέκταση των ποσοστώσεων στον ιδιωτικό τομέα, για την ισότητα στις αμοιβές, τα κίνητρα προς τους εργοδότες και την παροχή εύλογων προσαρμογών. 

Για την κοινωνική προστασία και τη φτώχεια. Η Επιτροπή ζητά να μάθει τι κάνει το κράτος για να μειώσει το χάσμα εισοδήματος μεταξύ ατόμων με και χωρίς αναπηρία, να αντιμετωπίσει τη φτώχεια και, κυρίως, να καλύψει το πρόσθετο κόστος που συνεπάγεται η αναπηρία. Ζητά επίσης ενημέρωση για την πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή στέγαση, τα επιδόματα, τις συντάξεις, τη φορολογία και την ασφαλιστική προστασία των ατόμων με αναπηρία.

Για τη συμμετοχή στην πολιτική και δημόσια ζωή. Η Επιτροπή ζητά ενημέρωση για τα μέτρα που διασφαλίζουν την πλήρη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην πολιτική ζωή και στις δημόσιες αποφάσεις, περιλαμβανομένου του δικαιώματος του εκλέγειν και εκλέγεσθαι. Θέτει επίσης το ζήτημα της προσβασιμότητας των εκλογικών κέντρων, όχι μόνο ως προς το κτίριο αλλά και ως προς την επικοινωνία και τη διασφάλιση της μυστικότητας της ψήφου.

Για τον πολιτισμό, τον αθλητισμό και την ψυχαγωγία. Ζητά ενημέρωση για τα μέτρα εξάλειψης των κοινωνικών και περιβαλλοντικών εμποδίων που εξακολουθούν να περιορίζουν τη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην πολιτιστική και αθλητική ζωή και στην ψυχαγωγία, καθώς και για την πρόοδο προς την κύρωση της Συνθήκης του Μαρακές.

Η έκταση των ζητημάτων που θέτει η Επιτροπή του ΟΗΕ είναι από μόνη της ενδεικτική. Δεκαπέντε χρόνια μετά την κύρωση της Σύμβασης από την Κυπριακή Δημοκρατία, πολλά από τα ερωτήματα που τίθενται σήμερα αφορούν δικαιώματα για τα οποία τα άτομα με αναπηρία και οι οικογένειές τους εξακολουθούν να αγωνίζονται καθημερινά.

Για την Αγκαλιά Ελπίδας, η δεύτερη αξιολόγηση της Κύπρου δεν πρέπει να αποτελέσει ακόμη μία διαδικασία παραγωγής εκθέσεων, στρατηγικών και εξαγγελιών.

Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία δεν είναι μια διακήρυξη καλών προθέσεων.

Είναι διεθνής υποχρέωση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Και η πραγματική εφαρμογή της δεν κρίνεται από το πόσες στρατηγικές ή νομοθεσίες ανακοινώθηκαν, αλλά από το κατά πόσο το άτομο με αναπηρία μπορεί να απολαμβάνει στην πράξη, καθημερινά και ισότιμα, τα ίδια δικαιώματα με κάθε άλλο πολίτη.

Παγκύπρια Οργάνωση για την Εγκεφαλική Παράλυση και άλλες Αναπηρίες

«Η συμμετοχή δεν είναι επιλογή, είναι δικαίωμα!»

Το δελτίο τύπου εδώ 5bae6f3318.doc

Δεύτερο List of issues 2025 εδώ 3740930f73.docx